Wetenswaardigheden over de Kerstboom

Wetenswaardigheden over
de Kerstboom

Het hoeft geen uitleg dat de kerstboom wel
het meest verweven is met kerst. Een kerst zonder
kerstboom is volgens veel mensen geen echte kerst.

Deze stelling betreft ook gelovige christenen die tegelijkertijd
beweren dat kerst alleen maar om het kindje Jezus gaat.

Hoe kan het dan dat de viering van de geboorte
van Jezus Christus zo verbonden is met de kerstboom?

Heel eenvoudig, de kerstboom was er al voor dat Jezus
geboren was…. Het gebruik van een kerstboom met pakjes,
was al meer dan 1000 jaar voor Christus in gebruik bij de
heidense godsdiensten. Al ver voor de geboorte van Jezus
Christus hakte men in het bos rond 25 december een
dennenboom, sloeg er een kruis onder zodat hij
bleef staan en versierde de boom.

Bomen worden in vrijwel alle culturen op de een of
andere manier vereerd. Op oude afbeeldingen uit Babylon
zien we Nimrod altijd met een groenblijvende tak in zijn
hand. Na zijn dood vertelde Semirames dat Nimrods geest
zolang zijn toevlucht had genomen in bomen, zodat hij niet
hoefde te sterven. Semirames leerde de mensen als eerste
om groenblijvende bomen te eren als symbool van
haar man Nimrod de Zonnegod.

Zo zouden er talloze voorbeelden te geven zijn. Eigenlijk
is het wel algemeen bekend. We hoeven alleen maar te
denken aan de bosnimfen uit sprookjes of de kabouters
die in paddestoelen en bomen wonen.
De meeste mensen zullen het gebruik kennen om geluk 'af te
kloppen' op hout. Hout aanraken of op hout kloppen is al
eeuwen een occult gebruik om geluk te onttrekken
aan bomen of boomgeesten.Een goed voorbeeld is ook
Odin aan wie men offerde door dode dieren en soms mensen
in een boom te hangen. We kennen Druïden die aan
bomenverering een groot deel van hun kracht ontlenen. Al was
het maar uit de stripverhalen van Astrix en Obelix en de Druïde
die regelmatig een maretak nodig heeft om zijn
toverkunsten te kunnen uitvoeren.

Als we nu denken dat het vereren van bomen allemaal in
verre heidense landen gebeurde, hebben we het behoorlijk
mis. Het vereren van bomen was in geheel Europa
heel goed doorgedrongen.

Een boom uit een 'heilig bos' halen en in het midden van
een dorp plaatsen tijdens bijzondere feestdagen is een heel
oud heidens gebruik. Natuurlijk zullen de Denekampers dit
niet met verkeerde bedoelingen doen en voeren ze 'alleen maar'
een oude traditie uit. Toch zien we hier duidelijk een overgebleven
traditie die vooraf ging aan, het uit het bos halen van een
dennenboom om die later in ons huis te zetten.

Het is moeilijk om precies na te gaan wanneer de kerstboom
'zoals wij hem kennen' in de huizen is terechtgekomen. Volgens
het Druïde gebruik (dat wijd verbreid was in Duitsland Nederland
en Engeland) zou het namelijk alleen op dorpspleinen
moeten staan.

Het heeft tot de 17^e eeuw geduurd voor de dennenboom
algemeen geaccepteerd werd als kerstritueel. Men begon in
Duitsland met het binnenshuis plaatsen van dennenbomen. Dit
werd voornamelijk gedaan door zeer rijke mensen. Al snel
volgde de Engelse adel en later ook de gewone burgers.

Het Vaticaan waarschuwde in de 19^e eeuw tegen 'de invoering
van het heidense gebruik van de kerstboom' in Italië

Kort

Een kerstboom is een versierde en verlichte dennenboom,
die met kerstmis in kerken en huizen wordt geplaatst. De
kerstboom is waarschijnlijk verwant met zowel de Germaanse
heilige boom als de middeleeuwse katholieke paradijsboom.

Voorchristelijk

De kerstboom neemt in ons huidige kerstfeest een
centrale plek in. Toch is deze spar niet uniek voor
Kerstmis. Al lang voor de geboorte van Christus
werden er bomen versierd en vereerd. Verschillende
heidense volken gebruikten bomen om kwaad af te
weren of om kracht aan te ontlenen. Ook de zonnegod
Mithras werd geëerd met groene takken die versierd
werden met zonnen, manen en sterren.

Germaanse denneboom

De Germanen versierden omstreeks de winterse
zonnewende een groene den of takken daarvan met
licht en geschenken, symbolen van nieuw leven en
vruchtbaarheid. De Roomse keizer Karel de
Grote (742-814) verbood nog in 807 deze
cultus van met licht versierde heilige
bomen, maar met weinig succes.

Bonifatiuslegende

Eén van de vele verhalen en legenden die de kerstboom omringen,
vertelt dat we deze boom juist te danken hebben aan Bonifatius
(ca. 673-754). Deze Heilige hakte in Geismar een aan Thor gewijde
heilige eik om in een goed opgezette confrontatie met de oude
goden en hun heidense aanhangers. Volgens de legende verhief
Bonifatius achteraf een denneboom, die tussen de wortels van de
eik opgroeide, tot een nieuw symbool. Daarbij zou hij de volgende
woorden hebben gesproken: "Het hout van deze bescheiden boom
dient tot het bouwen van uw huis; laat Christus het centrum van uw
huis zijn. Zijn naalden blijven ook in de donkerste dagen groen; laat
Christus uw eeuwige licht zijn. Zijn takken strekken zich uit om u te
omarmen en zijn top wijst naar de hemel; laat Christus
uw troost en gids zijn".

Rijken en protestanten

De kerstboom zoals wij die nu kennen ontstond pas in de 16e
eeuw in Duitsland, aanvankelijk met name bij protestanten.
Lange tijd konden alleen de rijken zich een gedecoreerde den
veroorloven. In de 19e eeuw verspreidde het gebruik zich
onder brede lagen van de bevolking, toen tevens in andere
landen. In Nederland deed rond 1840 de eerste boom
zijn intrede in de huiskamer.

Heidens symbool

Toen de kerstboom in huis in de loop van de 19e eeuw ook onder
katholieken algemeen gangbaar werd, waarschuwde de Kerk
met klem tegen het gebruik van dit heidense symbool. Reden
waarom in sommige gezinnen de kerstboom nog tot ver
in de 20e eeuw taboe was.

De paradijsboom

Toen het verzet van de Kerk tegen de kerstboom geen effect
bleek te hebben, werd de katholieke invalshoek verlegd. De
nadruk kwam meer en meer te liggen op de verwantschap die
de kerstboom, behalve met de Germaanse heilige boom, ook
heeft met de middeleeuwse katholieke paradijsboom. Rond deze
met rode appels behangen 'boom des levens' concentreerden zich
de zogenoemde paradijsspelen die in de Middeleeuwen
werden opgevoerd op 24 december, de
naamdag van Adam en Eva.

Christusboom

Ook de paradijsboom - geplaatst in de kerk of in haar voorportaal
- werd versierd met kaarsjes. De boom werd in het paradijsspel
steevast in verband gebracht met de kruisboom, het kruis
waaraan Christus hing om de zondeval van Adam en Eva te
vereffenen. De paradijsboom werd daarom ook wel 'Christusboom'
genoemd. Deze Christusboom zou uiteindelijk in de hoedanigheid
van kerstboom vertaald zijn naar de huiskamer. Daarbij zouden
de woorden kerstboom en Christusboom dezelfde overeenkomst
vertonen als Kerstmis en Christusmis.

Johannes Paulus II

Op het Sint-Pietersplein staat in de kersttijd sinds 1982 ook een
grote kerstboom. Het is een initiatief van paus Johannes Paulus II,
die vond dat het plein in de Kersttijd wel wat versiering kon
gebruiken. Kerstbomen zijn nog weinig gangbaar in Italië en
het is dan ook typerend dat de eerste niet-Italiaanse paus sinds
eeuwen - een Noord-Europeaan bovendien - de versierde
den introduceerde in Vaticaanstad.

Kerstboom voor de paus

Het wordt als een bijzondere eer gezien om de 'kerstboom
voor de paus' te mogen leveren. Hij wordt ieder jaar cadeau
gedaan door een andere Europese regio. Als de boom
eenmaal gearriveerd is, ontvangt de paus tijdens zijn wekelijkse
audiëntie een aantal afgevaardigden uit de betreffende regio.
Die avond gaan tijdens een officiële ceremonie de
lichtjes in de kerstboom aan.

Naar de Kerstpagina's

Kerstgroet in vele talen en uit vele landen

Alles over Kerstbomen in verschillende landen

Niet vreemd, maar anders

Kerst in andere landen

De geschiedenis van de Kerstman

De geschiedenis van Advent

A Christmas Carol en Charles Dickens

De Geboorte van Jezus in de bijbel (Lucas)

De Geboorte van Jezus in de bijbel (Mateüs)

Driekoningen

Kerstversieringen - Kerstballen