Kerstboom

Alles over KERSTBOMEN
in verschillende LANDEN

Hebt u nog geen Boom gekocht? Dan hebt u geluk.
Hier kunt u iets lezen over de achtergronden van de Boom,
de Boom in andere landen, verschillende soorten Bomen,
hoe u de beste Boom uitkiest en hoe u ervoor zorgt
dat hij het redt tot Driekoningen

De 21ste eeuw

De Kerstboom is ook in de 21ste eeuw niet weg te denken
uit de Nederlandse huiskamers. Toch is de Kerstboom
lange tijd verguisd als heidens symbool. De blijvend groene spar
versierd met lampjes of kaarsjes, staat namelijk symbool voor de
terugkeer van het licht in de lente en is een overblijfsel
van de Germaanse Midwinterviering.

Europa en Amerika

In heel Europa maar ook in Amerika is
de kerstboom het symbool bij uitstek voor de Kerstperiode.

Lang voordat Kerstmis zelfs maar bestond,
speelden dennenbomen een belangrijke rol in
midwinterfestivals. Ze dienden toen al als symbool,
omdat ze groen bleven en niet "stierven" zoals andere
planten in dat jaargetijde: ze waren een teken van het
eeuwigdurende leven en van het nieuwe leven dat in de lente begint.

Oeroude Europese stammen hingen al groenblijvende
takken boven de deuropening, om zo de ronddwalende
geesten van de winter uit te nodige bij
hen beschutting te komen zoeken.Ze hoopten
dan in ruil op voorspoed en gezondheid.

De Romeinen

De Romeinen versierden hun huizen met groene takken
tijdens de Saturnalia en bij hun eigen nieuwjaarsfeest.
Ze wisselden groene twijgen uit met
vrienden als teken van voorspoed en geluk.

De Keltische druïden

Voor de Keltische druïden waren de groenblijvende planten
een symbool voor het leven zelf, en daarom heilig.

Toen de Kerk het Kerstfeest instelde, werden deze
heidense gebruiken gewoon ingeschakeld in de nieuwe viering.

De Kerstboom (of Yggdrasil) is het middelpunt
van het huis gedurende de twaalf
feestdagen waarop niet gewerkt wordt.

Dit gebruik gaat terug op een niet-christelijk gebruik.

Over de oorsprong van de kerstboom doen vele
verhalen de ronde. Met zekerheid is alleen te zeggen
dat de boom tegen het einde van de 16e eeuw vooral
in noordelijke landen in gebruik was,
en zich van daaruit slechts langzaam verspreidde.

Van het gebruik ervan wordt het eerst
melding gemaakt in 1521. Volgens overleveringen zou
Luther één der eersten zijn geweest die voor
de kinderen een kerstboom zette. Zeker is dit niet.

De Boom in Frankrijk

Rond 1840 verschijnt de boom in Frankrijk,
en later treffen we hem algemeen aan in West- en
Zuid-Europa, met name ook in Italië. De symboliek
van de kerstboom gaat terug op onder andere het
paradijsverhaal (de levensboom=Ygdrassil):
de altijd groene boom, het symbool van overleven.

In Frankrijk was het Hélène de Mecklenbourg,
echtgenote van de Duc d’Orléans en van Duitse origine,
die in 1837 in de Tuilerieën voor het eerst een kerstboom versierde.

Tegenwoordig wordt de boom
– vaak met de kinderen samen –
van de markt gehaald en gezamenlijk
versierd met slingers, bollen, lichtjes en kransjes.
De kransjes, of ze nu eetbaar zijn of niet, beelden
de ronde van het jaar uit. Zo is ook de adventskrans
met vier kaarsen er op, de jaarronde met de vier
feestelijke hoekpunten van het jaarritme: de seizoenen.

De engeltjes zijn de begeleidsters van de aankomende
levensgeest. De kaarsjes of lichtjes zijn de sterren aan
de donkere hemel, maar ook de glimmende balletjes en
slingers duiden op de sterren. Tegelijk zijn de bolletjes
het zinnebeeld van de gouden appelen der wijsheid in
de levensboom – een oeroud zinnebeeld van de mens.
Die levensboom, ook bekend uit de Kabbalah, heette
in de noordse landen Yggdrasil: dat betekent “de Ik-drager”.

Dat was een verbeeldingsboom, heel groot,
die met zijn wortels de onderwereld omklemde, met zijn
stam oprees in de wereld der levenden, en wiens kruin
de hemel schraagde. Bemerk ook hier weer de
drieledigheid: hemel – aarde – onderwereld.

De geschiedenis van de kerstboom is voor
een deel gebaseerd op waarheid, maar de tijd en de
verbeeldingskracht hebben deze realiteit een eigen
vorm gegeven, waardoor de mystiek rond
de kerstboom alleen maar gegroeid is.

We geven hier de meest gangbare verhalen
die de ronde doen over de kerstboomtraditie:

Zeer waarschijnlijk was het bij onze Germaanse voorouders
traditie om de kortste dag te vieren met een altijd groene tak
of boom uit het bos (conifeer, jeneverstruik, hulst, maretak, enz…)

Deze boom of tak stond voor het leven dat voortgaat
en was de voorbode van de vernieuwing. Ook het licht
vormde een belangrijk symbool bij deze gebeurtenis.
Om de langste nacht van het jaar te vieren werden er
vreugdevuren ontstoken. Naar alle waarschijnlijkheid is
deze traditie van de groenblijvende boom en van het licht
bij de kerstening van Europa overgenomen door de Christelijke
gebruiken. Ze maakt sinds die tijd deel uit van de kerstvieringen.

Vroeger gaven de troubadours voorstellingen
op het kerkplein. Vooral het "mysterie " (de naam die
gegeven werd aan deze voorstellingen) van het Paradijs
was zeer in trek en kreeg een vaste stek in de
Adventsperiode. Een boom (meestal de takken van een
appelboom) versierd met rode appels
symboliseerde dan de boom van het Paradijs.

In de loop van de 15^de eeuw vatten de gelovigen
dan de gewoonte op om op 24 december, de feestdag
van Adam en Eva, hun interieur op
te smukken met deze versierde takken.

Later werden door de Duitse kerstboomtraditie de
appelboomtakken vervangen door een spar,
en de appels door kerstballen in allerhande kleuren.

Wat er ook van zij, de traditie van de kerstboom
heeft zo goed als zeker een Germaanse oorsprong.
In de 16^de eeuw versierde iedereen zijn straat of
huis met een groene boom (dit was meestal de
spar van de Vogezen, toen de enige groenblijvende
boom van streek.).

Groot-Brittannië

Voor de invoering van de kerstboomtraditie in
Groot-Brittannië en in de rest van het Europese
continent zorgde Prins Albert van Saksen Coburg en Gotha.
Via zijn huwelijk halverwege de XIXde eeuw met Koningin
Victoria van Engeland verspreidde hij de traditie
van de kerstboom in Groot-Brittannië.

De missionarissen en de eerste Franse kolonisten
zouden de kerstboom mee naar het
Amerikaanse continent genomen hebben.

Vandaag de dag maakt de kerstboomtraditie overal
in de wereld deel uit van de heersende gebruiken.
Deze van oorsprong christelijke traditie is uitgegroeid
tot een symbool voor gelovigen en niet-gelovigen,
groot en klein, arm en rijk, die samen
rond deze boom de eindejaarsfeesten vieren.

Hier in België moeten we voor de kerstboomtraditie
teruggaan tot in de 18^de eeuw. In die tijd gingen de
inwoners van de Ardennen in het bos een kleine spar
zoeken waarmee ze hun huis in de kerstperiode versierden.

Met de twee Duitse invasies die ons land tijdens de vorige
eeuw meemaakte, kreeg deze traditie steeds meer ingang.

Een "kerstboom" krijgt in Londen, Düsseldorf,
Amsterdam en Parijs een heel andere naam.
De Engelstaligen kozen voor de algemene term "Christmas tree",
net als de Nederlandstalige (kerstboom).

De Duitsers spreken dan weer van een "Christbaum"
of "Weihnachtsbaum" (kerstboom of Kerstnachtboom).

In Frankrijk en Wallonië gebruikt men de term
"sapin de Noël". Ongetwijfeld omdat de eerste kerstbomen
"abies" waren (Latijnse naam voor "spar"). Door de eeuwen
heen blijkt dit een verkeerde benaming omdat de meeste
Kerstbomen eigenlijk epicea zijn (Epicea Abies Karst in het Latijn).

Door de invloed van de Franse taal wordt een
kerstboom in Vlaanderen ook wel een "kerstspar" genoemd.

De Boom in India

In India versiert men bananenbomen
in plaats van sparren. Er worden mangobladeren
gebruikt in plaats van hulst en olielampjes
in plaats van kaarsen

In zuiderse landen omschrijft men de kerstboom als
"de boom van de Geboorte"
(Italië: Albero di Natale; Spanje: Arbol de Navidad).

Grootste Boom

De grootste 'Kerstboom' van ons land staat elk jaar in
IJsselstein. Hier wordt de TV-zendmast 'Gerbrandytoren'
eens in de vijf jaar rond Kerstmis versierd met 121 lampjes.
Aangezien de mast 385 meter hoog is, is hij in
de wijde omtrek te zien. Hij wordt in het Guiness book of
Records vermeld als grootste verlichte
zendmast van de Benelux. De eerst volgende keer
dat de mast verlicht zal zijn is in 2010.

De Boom in cijfers

In 1999 kocht 45% van de Nederlandse huishoudens
(ruim 3 miljoen) een kerstboom. Er worden steeds duurdere
bomen gekocht, zoals blauwsparren en de Nordmann-spar.
De gemiddelde prijs van een boom met kluit was
toen 21 gulden, zeg maar 10 euro. De boom met kluit
wint terrein. In 1999 had 64% van de verkochte
bomen een kluit. Zeven procent van de verkopen betrof een
kunstboom. 1,1 miljoen huishoudens had geen boom in huis.
In de meeste gevallen ging het hier om
eenpersoonshuishoudens. Ruim eenderde van de
bomen werd bij een tuincentrum gekocht,
17% bij een handelaar op
straat en 16% bij de kweker.

(Deze informatie is afkomstig van het productschap Tuinbouw.)

De geschiedenis van de Boom

Bij veel voorchristelijke volken was de spar het
symbool van groei en bloei en verjager van
heksen en slechte geesten. Vroeger bond men
sparrenboompjes hoog in de mast van een
terugkerend schip, ten teken dat men met Kerst
weer thuis hoopte te zijn. In de vijfde eeuw
dook de spar op als Boom des Levens in mysteriespelen
in Duitse kerken. Hij was behangen met appels
(de zonde) en ouwel (de redding). Later werden
de appels en ouwel vervangen door koekjes in
allerlei vormen. In de negende eeuw verbood
Karel de Grote het opzetten van een kerstboom en
in de tiende eeuw deed paus Martinus II hetzelfde
in Italië. Pas in de zeventiende eeuw dook de versierde
spar weer in het openbaar op. De eerste versierde
kerstboom was weer te bewonderen in 1605 in Straatsburg.
Pas in het begin van de negentiende eeuw
zette deze traditie goed door in ons land.