Niet
vreemd,
maar anders
Veel gebruiken en gewoonte
rondom de Kerst
zijn in sommige landen of streken anders dan
wij zelf gewend zijn. Hieronder wat voorbeelden.
In Engeland
en Amerika hangt men een mistletoe
op in huis. De mistletoe (ook vogellijm of maretak
genoemd) is het symbool van vriendschap.
Een meisje dat per ongeluk (?) onder de mistletoe staat,
mag door een jongen worden gekust.
En vice versa natuurlijk.
In
Oost-Europa vasten mensen de dag voor Kerstmis,
zodat het kerstmaal extra goed smaakt.
Men gaat aan tafel als de eerste ster aan de hemel
verschijnt en er wordt bij het diner 1 stoel
vrijgelaten voor het kerstkind.
In Polen
legt men stro op de vloer en op tafel als
herinnering aan de stal van Bethlehem.
Er wordt optalek (een plat brood waarin kerstfiguren
zijn gedrukt) gegeten. Het brood gaat rond zodat
iedereen een stukje af kan breken. Wie niet thuis is,
krijgt een stukje opgestuurd.
In Brazilië
worden geen echte, maar plastic kerstbomen
in huis gezet. Men gaat naar de nachtmis, er wordt
gegeten, gedronken en cadeautjes uitgepakt.
Vervolgens wordt er tot de volgende dag twaalf uur
knalvuurwerk afgestoken
In
Scandinavië speelt de geit een grote rol
in de kerstviering. De geit zou boze geesten die rond
de jaarwisseling te voorschijn komen, verdrijven.
Men geeft elkaar geitjes van stro en kinderen
verkleden zich als geit
De Winterzonnewende
Voor volkeren op het noordelijke halfrond
was vooral de winterzonnewende van groot belang.
Men vierde er de terugkeer van het zonlicht, die als
Sol Invinctus (de onoverwinnelijke zon) terugkwam
naar de aarde, om daar weer - vanaf het lengen
der dagen – nieuw leven te brengen.
In de culturen van bijna alle natuurvolkeren
werd het 'keren van de zon' als een regelmatig
terugkomend verschijnsel gezien. Vanouds werd in
de rituelen dan ook veel aandacht besteed aan de
beide jaarlijkse zonnewendedagen
(bij benadering :21 december en 21 juni.)
Vooral aan de winterzonnewende, die periode
van het jaar dat de zon als het ware tot stilstand
komt in haar laagste stand boven de horizon,
hechtte men veel belang.
Op 22 december bereikt de zon in onze regio
haar laagste stand boven de horizon.
Astronomisch gezien betekent dit dat
de zon loodrecht
boven de Steenbokskeerkring (zuidelijk halfrond) staat.
Yalda
Terwijl de
Christenen over heel de wereld zich
voorbereiden om Kerstmis te vieren, maken de
Iraniërs in Iran zich klaar voor één van hun
oudste feesten: YALDA.
Is het
louter toeval dat deze twee feesten zo dicht
bij elkaar vallen? Kerst wordt gevierd op 25 december
en Yalda wordt gevierd in de nacht van 21 december,
de nacht vóór de eerste dag van de winter.
Yalda en
aanverwante feesten, welke gehouden
worden in de nacht van de eerste winterdag; de langste
nacht van het jaar; is een heel oude traditie en is
verwant aan Mehr Yazat. Yalda is een Arische
ceremonie en de volgelingen van het Mithrasïsme
vieren het al duizenden jaren in Iran. Yalda is de nacht
van “Mehr” of “Mithras’s geboorte”.
Yalda
wordt ook Chelleh (Shab-e Chelleh)
genoemd en is, zoals eerder vermeld, de nacht
van de onoverwinnelijke zon of “Mehr”.
Deze
ceremonie is zo oud als de tijd dat de
mensen hun leven organiseerden op basis
van het veranderen van de seizoenen.
Licht, dag en zonneschijn waren
verondersteld
van de tekenen te zijn van “Gebod en Ahura”,
terwijl nacht, duisternis en koude aanzien werden
als de tekenen van “Ahriman”.
De
veranderingen in de lengte van de dagen
en nachten deden de mensen geloven dat licht
en duisternis – of dag en nacht – in voortdurende
strijd zijn. De overwinning van het licht resulteerde
in langere dagen, terwijl de overwinning van de
duisternis langere nachten betekende.
Daar de
eerste nacht van de winter de langste nacht is,
en vanaf deze nacht de dagen langer worden en het
licht en de warmte van de zon vermeerderen, werd
deze nacht verondersteld het moment te zijn van
de wedergeboorte van de zon.
“Yalda” is
een Soriaans woord met de betekenis
“geboorte”. De Romeinen gebruikten het woord
“natalis” voor “geboorte”. De Soriaanse Christenen
brachten het woord “Yalda” naar Iran,
wat nog steeds gebruikt wordt.
Yule
Yule (21 december) is een oud-Keltisch jaarfeest.
In totaal zijn er acht jaarfeesten, waarvan 2 in
het winterseizoen. Het andere feest is Imbolc.
Met Yule staat de zon op haar laagste punt en
begint de langste nacht van het jaar. Dit wordt
ook wel winterzonnewende genoemd.
Tijdens Yule
wordt de hergeboorte van het licht
gevierd. Na deze nacht gaan de dagen namelijk lengen
en keert zonlicht terug en hiermee de groei en de bloei
van Moeder Aarde. Er worden geschenken gegeven en
de huizen worden versierd met takken van
groenblijvende bomen zoals de spar en de maretak.
Maar de
volgende dagen zal de zon weer stijgen
en het licht langzamerhand de overhand krijgen op
de duisternis. Midwinter herdenkt dus de
terugkeer van het licht.
In veel
religies wordt op dat moment ook de Lichtgod
geboren: Jezus, Mithras, Osiris, Dionysus... Voor
christenen is Kerstmis de periode waarop de geboorte
van Jezus herdacht wordt. Nagenoeg alle historici zijn
het erover eens dat die herdenking niets te maken
heeft met historische feiten.
Tot en met
de elfde eeuw werd Kerstmis, ook door
de christenen, omschreven als midwinter (midne winter,
middum wintra), pas daarna sprak men over Cristes
maessan of Kerstmis. De term “joel” in onze gewesten
en “Yule” in Engeland werd pas geïntroduceerd met de
invallen van de Noormannen in de elfde eeuw.
In de
Germaanse mythologie is Yule de periode waarin
Wodan met zijn wilde heir door het luchtruim trok en de
winterse stormen veroorzaakte. In zijn gevolg raasden
de geesten van de overledenen, de voorouders, die
hun nakomelingen de zege van de vruchtbaarheid
schonken voor de lente die zou komen.
Ontegensprekelijk hebben de feesten rond midwinter
ook invloed ondergaan van de Romeinse feesten, de
Saturnalia op 17 december, en de Calendae van
1 tot 3 januari. Vooral de kalenden werden met
veel feestgedruis gevierd. Er werden cadeautjes
uitgewisseld, waaronder ook kaarsen,
symbolen van het licht.
Licht en vuur
In de winter werd het (kook)vuur - dat voor de rest
van het jaar buitenshuis werd gebruikt - naar binnen
gehaald, waar het speciaal verzorgd diende
te worden.
De kaarsen en de kerstboomverlichting gaan rechtstreeks
terug op dit oude ritueel, waarin de jaarlijkse verlichting
van het binnenhuis een terugkerend feestelijk
gebeuren was. Licht en vuur speelden
bovendien een
belangrijke rol om de vreemde en vijandige buitenwereld
op een afstandje te houden. Daarom gaan wij nog altijd
met vuurwerk het nieuwe jaar in!
Licht wordt
ook herdacht in de lichtboom of
kerstboom. Vandaag gaat het om een met elektrische
lampjes versierde spar, maar oorspronkelijk was de
joelboom een eik die in brand werd gestoken als een
offer aan de lichtgod. Wellicht gaat het om één
van de oudste vuuroffers.
De vroegste
mensen hadden immers het vuur van
de goden gestolen, toen ze brandende takken van
een door de bliksem getroffen boom meenamen. Om
de goden gunstig te stemmen en hen te danken voor
de gave van het vuur, schonken ze het vuur
geregeld aan de goden terug.
Die
vuuroffers veranderden langzaam van brandende
bomen naar bomen waarin lichtjes branden.
Het
vuuroffer is ook terug te vinden in de kerststronk,
die in de vorm van een ijsgebak bij de bakker ligt.
In de vorige eeuwen was dit een echte eikenstronk
die werd verbrand. De as werd over de akkers gestrooid
om ze vruchtbaarheid te schenken gedurende
de komende zomer.
Kerstgroet in vele talen en uit vele landen
Alles over Kerstbomen in verschillende landen
Wetenswaardigheden over de Kerstboom
De geschiedenis van de Kerstman
A Christmas Carol en Charles Dickens
De Geboorte van Jezus in de bijbel (Lucas)
De Geboorte van Jezus in de bijbel (Mateüs)
Kerstversieringen - Kerstballen
The twelve days of Christmas
De 12 dagen van Kerstmis
Wetenswaardigheden over het Kerstfeest
Mijn Kerstwensen speciaal voor u
Een bijzondere kerstvoorstelling