Kerstmis, De Geboorte in de Bijbel

De Geboorte van
Jezus in de Bijbel
(Lucas)

Geboorte van Jezus volgens Lucas 2

Geboorte van Jezus volgens Lucas

Het kerstfeest is een herinnering aan de geboorte van Jezus.
Deze geboorte wordt beschreven in de Bijbel. Het belangrijkste
hoofdstuk voor de geboorte van Jezus is Lucas 2 vers 1-20. Dit
lemma somt enkele belangrijke gegevens over de geboorte van
Jezus volgens Lucas 2 op. De kern van het kerstgebeuren is
Het kind in de kribbe. Lucas wil zijn lezers daarop attent maken.

Structuur van het bijbelgedeelte

De structuur van dit bijbelgedeelte is opmerkelijk. Lucas schrijft
in vers 1, 6 en 15 En het geschiedde. Deze enigszins plechtige
formulering geeft structuur aan dit bijbelgedeelte en het roept
associaties op met het taaleigen van het Oude Testament,
het Hebreeuws.

De opbouw van dit bijbelgedeelte is daarom als volgt:

vers 1-5 is een inleiding op het kerstgebeuren

vers 6-14 is een beschrijving van het eigenlijke kerksgebeuren

vers 15-20 beschrijft de eerste reacties op het kerstgebeuren.

Het is van belang dat Lucas zijn evangelie heeft geschreven
ongeveer 60 jaar na de geboorte van Christus. Ook gaat men
er over het algemeen van uit dat Lucas zijn evangelie heeft
geschreven vóór de verwoesting van Jeruzalem in 70 na Christus
door de Romeinen. Tevens moet er op worden gewezen dat
Lucas een zeer nauwe medewerker en leerling is geweest van
de apostel Paulus, die in de jaren 40-60 het evangelie in de
Romeinse wereld heeft verkondigd. Met andere woorden: in de
beschrijving van Lucas zullen elementen van de visie van
Paulus terug komen. Lucas schreef geen geboorteverhaal aan
zich maar een verhaal ten dienste van de verkondiging van
het evangelie. De beschrijving van Lucas is dus tendensliteratuur.
Lucas plaats de feiten in het kader van een boodschap, de
boodschap die Paulus heeft gebracht in de Romeinse wereld.
In de belichting van de feiten klinkt het element van verkondiging
(prediking) daarom voortdurend door. Lucas laat zich typeren
als his masters voice. Tegen de achtergrond van de reeds
bestaande prediking en brieven van Paulus moet het verhaal van
Lucas worden beoordeeld. Dit element van afhankelijkheid wordt
vaak over het hoofd gezien in allerlei beschouwingen
over dit bijbelgedeelte.

Inleiding op het kerstgebeuren - vers 1-5

De geboortegeschiedenis van Jezus begint, in Lucas 2 vers 1,
met een verwijzing naar de dagen van Herodes de Grote, die
regeerde als vazalkoning over Judea van 40 voor Christus tot 4
voor Christus, en met een verwijzing naar de keizer van het
Romeinse rijk. Lucas attendeert de lezer op de keizer Augustus,
die regeerde van 27 voor Christus tot 14 na Christus. Lucas plaatst
de geboorte van Jezus hiermee in mondiaal perspectief.

Lucas wijst er ook op dat de aanwezigheid van Jozef en Maria
in Bethlehem samenhangt met een gebod (Grieks: dogma) van
keizer Augustus waarbij alle mensen van het rijk zich moesten
laten registreren in verband met de belastingpolitiek van de
Romeinen. In de regel riepen dit soort beschrijvingen, die vrij
algemeen voorkwamen in het gehele Romeinse rijk, veel
weerstand op bij de lokale bevolking.

In vers 2 wijst Lucas op Quirinius, de stadhouder over Syrië.
De vermelding in vers 2 heeft vragen opgeroepen. Quirinius immers
was stadhouder over Syrië van 6 tot 9 na Christus. De vraag is hoe
Jezus dan kan geboren zijn onder zijn stadhouderschap over Syrië.
Het is waarschijnlijk dat Lucas bedoelt aan te geven dat deze eerste
telling geschiedde voordat Quirinius stadhouder was over Syrië.
Er zijn dus rond het begin van de jaartelling twee tellingen geweest.
De eerste was ongeveer 5 jaar voor de dood van Herodes. De
tweede, die met veel geweld en bloedvergieten gepaard ging en die
Lucas vermeldt in Handelingen 5 vers 37, vond plaats tijdens het
stadhouderschap van Quirinius. Jezus is geboren in de tijd van de
eerste volkstelling, waarschijnlijk circa 5 jaar voor het
begin van de christelijke jaartelling.

In Lucas 2 vers 3 wordt het opgaan van de joden naar de plaats
van hun voorgeslacht beschreven. Weliswaar was dit niet altijd
gebruikelijk bij Romeinse volkstellingen, maar er zijn uit Egypte
vergelijkbare volkstellingen bekend. Daar moesten de inwoners ook
worden ingeschreven in de streek van herkomst. Dit gedeelte
beschrijft de volksbewegingen die met dergelijke tellingen
gepaard gingen.

In de verzen 4 en 5 valt het accent op Jozef en Maria. Het valt op
dat Jozef ook opgaat. Nazareth in Galilea, de woonplaats van Jozef
en Maria, lag geografisch lager dan Judea. Men ging dus
daadwerkelijk op vanuit Galilea naar Judea. Lucas meldt dat Jozef,
afkomstig uit het huis van David, opgaat naar Bethlehem. De
davidische afkomst herinnert aan de belofte in het Oude Testament
dat de Messias zou voortkomen uit het huis en geslacht van David.
Ook Bethlehem is een stad die voluit staat in het Messiaanse
perspectief. De profeet Micha (Micha 5 vers 1) had al gewezen
op Bethlehem als belangrijke plaats in dit opzicht. Kennelijk wil
Lucas de lijn vanuit het Oude Testament en de verwachting van
de joden tegenover zijn niet-joodse lezers benadrukken.

Het eigenlijke kerstgebeuren - vers 6-14

De geboorte van Jezus staat in Lucas 2 vers 6-7.
In de Statenvertaling luidt deze tekst:

En het geschiedde, als zij daar waren, dat de dagen vervult
werden, dat zij baren zou. En zij baarde haar eerstgeboren Zoon,
en wond Hem in doeken, en legde Hem neder in de kribbe,
omdat voor henlieden geen plaats was in de herberg.

In deze tekst vallen een aantal zaken op:

Lucas schrijft dat de dagen vervuld werden .
Vervuld worden is een opmerkelijk en meer voorkomend woord in
de beschrijvingen van Lucas. Ook het Pinksterfeest was vervulling
(Handelingen 2:1-4). In het woord vervullen ligt de gedachte dat
de Oudtestamentische profetieën in vervulling gaan. Lucas behandelt
de geboorte van Jezus vanuit het perspectief van Gods handelen en
spreken in het Oude Testament. Dat handelen is in het Oude
Testament voorzegd. Het komt in het Nieuwe Testament
tot vervulling en uitvoering.

Lucas schrijft over de eerstgeboren Zoon .
Uit zijn verdere beschrijvingen blijkt Maria na de geboorte van
Jezus nog andere kinderen heeft gehad. Jezus is de eerste zoon.
De joodse wetten schrijven voor de eerstgeborenen speciale
rituele handelingen voor. De eerstgeborene bijvoorbeeld moest
gelost worden, dat betekend dat er in de tempel aan bepaalde
verplichtingen moest worden voldaan. Uit vers 22-24 blijkt dat
Jozef en Maria hieraan hebben voldaan.

Lucas spreekt over winden in doeken.
In de oudheid had men de gewoonte om rond geboorteverhalen
van goden allerlei buitengewone zaken te melden. Het valt op
dat de geboorte van Jezus zo gewoon mogelijk beschreven wordt.
Lucas wil kennelijk benadrukken dat Jezus mens was. Jezus werd
geboren als alle andere kinderen. Ook valt op dat hij Zoon wordt
genoemd. Jezus was dus een man. De wijze waarop Jezus verwekt
is beschrijft Lucas in hoofdstuk 1 vers 35. Lucas meldt dat Jezus is
geboren zonder bevruchting door een man.

De evangelist schrijft over een kribbe, voederbak
(Grieks: phatnei). Het Griekse woord heeft een enigszins ruige
betekenis. Lucas ontneemt het kerstgebeuren alle romantiek. Jezus
wordt geboren in diepe armoede. Een voertrog voor het vee is
zijn wieg! Lucas meldt niet de locatie waarop Jezus geboren is.
Sommigen denken aan een grot, anderen aan een huis en weer
anderen aan een stal. Het is niet onwaarschijnlijk om aan een stal
te denken, gelet op de aanwezigheid van een voertrog voor dieren.

Tenslotte wijst Lucas op geen plaats in de herberg.
In het overvolle Bethlehem was waarschijnlijk weinig ruimte om te
bevallen. In de herberg was daarvoor kennelijk geen plaats. Deze
uitdrukking kan er ook op duiden dat voor deze nazaten van
David niet veel respect was in Bethlehem. De geboorte van Jezus
voltrok zich voor menselijke begrippen in armoedige en geringe
omstandigheden. De aardse glorie van het huis van David was
vergaan. Ook hier speelt weer een profetisch motief een rol.
Jesaja had gewezen op de Messias als een rijsje uit een
afgehouwen boomtronk (Jesaja 11 vers 1). Kennelijk wil
Lucas dit profetisch gegeven onderstrepen.

Het globale beeld is dat Lucas elke romantiek wil vermijden.
Jezus, werd geboren en is mens onder de mensen. In armoede
en nederigheid is Jezus gekomen. Slechts vanuit de hemel is
er een eerste en grootse reactie. Op de aarde blijft het stil.
Het joodse volk is kennelijk niet in blijde verwachting van de
Messias. In Jezus ziet men van meet af aan kennelijk niet de
beloofde Messias. Dit voorteken geeft de beschrijving van
de geboorte ook iets beklemmends.

De armoede van Jezus is een bekend motief in de prediking
van Paulus. In de beschrijving van de geboorte toont Lucas
afhankelijkheid van zijn leermeester Paulus. Paulus schrijft in
de herfst van 57 aan de Korintiërs het volgende:Want gij
weet de genade van onzen Heere Jezus Christus, dat Hij om
uwentwil is arm geworden, daar Hij rijk was, opdat gij door
Zijn armoede zoudt rijk worden. (2 Kor. 8:9; statenvertaling).
Het armoedemotief wordt door Lucas verwerkt.

In de verzen 8-14 geeft Lucas de aankondiging van de
geboorte van Jezus. Opvallend is dat engelen de eerste
boodschappers zijn van de geboorte van Jezus. Engelen
brengen aan herders de boodschap van zijn geboorte. In het
Oude Testament komen engelen regelmatig naar voren als
boden en dienstknechten van God. Ook hierin zien we
weer een teruggrijpen van Lucas op de Oud Testamentische
gegevens. Zijn leermeester Paulus spreekt ook regelmatig
over ontmoetingen met engelen. Deze twee lijnen zien
we terugkeren in de vertelling door Lucas.

De engelen brengen de boodschap 's nachts aan herders.
Dit is opmerkelijk omdat herders in de joodse maatschappelijke
verhoudingen van die dagen niet behoren tot de voornaamste in
synagoge en samenleving. Een herder mocht bijvoorbeeld niet als
getuige optreden in een rechtsgeding. Kennelijk is de geboorte
van Jezus een boodschap voor verachte mensen. Een motief dat
ook weer bij Paulus breed wordt terug gevonden. Tevens roepen
herders gedachten op aan het Oude Testament. David was
aanvankelijk herder in de velden van Efratha. Keer op keer vinden
we in het Oude Testament het motief terug van de herder die
zorgt voor zijn schapen. God zorgt voor zijn volk als een herder
voor zijn schapen. Het herdersmotief is dus ook een herinnering
aan het Oude Testament. Tenslotte brengen de engelen de
boodschap van de geboorte 's nachts. De herders houden de wacht
over de kudde. Zij zijn ook de enigen die beschikbaar zijn om de
boodschap aan te horen. De engel typeert de geboorte van Jezus
als een blijde boodschap. Jezus is Christus (Messias) en Zaligmaker
(Redder, Grieks: soter). Ook hier knoopt Lucas weer aan bij een
belangrijk motief in de prediking van Paulus. Jezus is de beloofde
wereldredder. Jezus redt van de zonde, de dood en de duivel.

De aankondiging wordt vervolgd door een groots eerbetoon
vanuit de hemel. Lukas meldt een grote menigte engelen die
zingen ter ere van Jezus. In Jezus is Gods reddend handelen
in deze wereld zichtbaar en tastbaar geworden. De engelen
zingen tot eer van God. Hun lofzang luidt:

Ere zij God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde,
in de mensen een welbehagen. (Luk. 2:14, Statenvertaling)

De engelen hebben de geboorte van Jezus aangekondigd.
In Lucas 2 vers 15-20 beschrijft Lucas enkele reacties.
Hij wijst onder meer op de reactie van:

De herders, Maria, de inwoners van Bethlehem.

De reacties zijn nogal verschillend van aard en inhoud.

Naar de Kerstpagina's

Kerstgroet in vele talen en uit vele landen

Alles over Kerstbomen in verschillende landen

Wetenswaardigheden over de Kerstboom

Niet vreemd, maar anders

Kerst in andere landen

De geschiedenis van de Kerstman

De geschiedenis van Advent