Vadertje Tijd
Al vanaf de klassieke oudheid
bestaan er
voorstellingen om een abstract begrip als de tijd
weer te geven. Als personificatie van de tijd
kennen wij Vadertje Tijd. Hij wordt voorgesteld
als een gevleugelde oude man met baard, die
een zeis of sikkel vasthoudt en een zandloper
of klok naast zich heeft. Soms wordt hij ook
afgebeeld met een weegschaal of met een slang
om zich heen die in de eigen staart bijt. Deze
figuur met zijn attributen is een samenraapsel
van symbolen voor de tijd die vanuit de oudheid
in achtereenvolgende cultuurperioden
veranderd zijn en voortleven
tot op de dag van vandaag.
Vooral wanneer wij oud en nieuw vieren, lijken we
ons op de tijd te willen bezinnen. Met de afronding
van het jaar en een nieuw begin halen we
Vadertje Tijd aan als symbool voor het verstrijken
van de uren, dagen, maanden. Ook staat hij voor
onze kwetsbare relatie met de tijd, onze
vergankelijkheid. De manier waarop Vader Tijd
wordt afgebeeld, heeft daar mee te maken.
Goden
Vadertje Tijd met zijn attributen komt voort
uit een aantal Griekse en Romeinse goddelijke
figuren: Kairos, Aion en Chronos of Kronos
(Saturnus in het Latijn). De voorstellingen van
deze gestaltes en bijbehorende attributen zijn
uiteindelijk vereenzelvigd tot onze
huidige weergave van de tijd.
Zo werd Kairos, een personificatie van het korte
ogenblik waarop iemands fortuin kan
omslaan, afgebeeld als een naakte,
gevleugelde, maar nog jonge man. Hij staat
voor het keerpunt in het leven van een mens.
Zijn attributen waren de weegschaal
en scheermes.
Aion symboliseerde de eeuwigheid met tijd als
bron van alle scheppende kracht in de wereld.
Aion werd neergezet als een oude man
omstrengeld met een slang en vaak ook de
kring der tijd - met de dierenriemtekens om
zich heen. Ook hij bezat soms vleugels.
Chronos ligt vooral aan de wortel van onze
huidige Vader Tijd. De Grieken stelden Chronos,
de tijd, voor als een stroom of rivier, of als
staartetende slang. In de loop der tijd werd
Chronos, door een gelijkluidendheid in naam,
geïdentificeerd met een andere God: Kronos,
Saturnus bij de Romeinen. Kronos, de vader
van Zeus, was oorspronkelijk de god van
de landbouw en werd afgebeeld als oude
bebaarde man - hij werd gezien als de oudste
godheid - met een sikkel of zeis
(symbolen van de oogst).
Symboliek
De toebedeelde attributen die Vader Tijd nu
met zich meedraagt, hebben elk, met name
in de Middeleeuwen en Renaissance, een
eigen betekenis gekregen. Zo ging de
sikkel of zeis van Kronos de wijze betekenen
waarop de tijd alles afsnijdt, later ook een
allegorie voor de dood. Vleugels verwezen
weer naar tempus fugit, de tijd vliegt en
de weegschaal ging staan voor een
allesbepalend tijdspunt: dat gunstige
moment dat er opeens is maar ook weer
snel voorbij kan zijn, het punt waarop een
snelle en juiste afweging nodig is. De slang
werd gezien als symbool van het jaar en
doordat hij in de eigen staart bijt, ook als
afspiegeling van het oneindige en de tijd
die zichzelf verslindt. De zandloper of klok
kwam er pas in de Late Middeleeuwen bij.
Een verklaring zou zijn dat rond dezelfde
tijd openbare klokken in Europa gebruikelijk
werden en in het algemeen tijdsmeting
belangrijker werd door de opkomende handel.
Vooral de zandloper moest ons herinneren
aan de kortstondigheid van het aardse leven,
de vergankelijkheid en nietigheid van het
aardse bestaan, met zandkorrels als de uren
die verstrijken. Maar ook: een nieuw begin,
een zandloper kan immers weer omgedraaid
worden. En dat is precies datgene wat wij
tijdens oud en nieuw overdenken.
Alle informatie over
Oud en Nieuwjaar
Het vuurwerk
Het Chinees Nieuwjaar
Het Joods Nieuwjaar
Oudejaarsavond
Nieuwjaarsdag
Oudejaarsconference
Wetenswaardigheden over oud en nieuwjaar
